Jak porozumiewać się z dziećmi, które chciałyby mówić a nie mogą?

Opracowała – Halina Furmann.

    Badania w Polsce (dane za rok 1998 – M.Grycman) wykazują, iż ok. 45 tys. dzieci w wieku szkolnym na specjalne potrzeby komunikacyjne. Dzieci te należą (lub powinny należeć) do użytkowników komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Termin komunikacja wspomagająca i alternatywna pochodzi z j. angielskiego (stąd popularny skrót AAC). Komunikacja wspomagająca zawiera w sobie wszelkie działania, których celem jest pomoc w porozumiewaniu się kierowana do osób niemówiących lub posługujących się mową w ograniczonym stopniu. Może mieć charakter:

 - komunikacji wspomagającej naturalnej (bez użycia pomocy komunikacyjnych) – przekazywanie informacji następuje jedynie przy użyciu własnego ciała, 
 - komunikacji wspomagającej specjalistycznej – dzieci lub dorośli podczas porozumiewania się korzystają z dodatkowych narzędzi komunikacyjnych
np. tablic komunikacyjnych, plansz ze słowami, znakami graficznymi lub obrazkami oraz pomocy komputerowych. 
Dobór systemu AAC dla konkretnego użytkownika musi uwzględniać:

 - pragnienie komunikacji, 
 - aktualne sposoby komunikacji, 
 - rozumienie mowy, 
 - zakres komunikowania się oraz z kim dziecko zwykle porozumiewa się, 
 - poziom mowy czynnej, 
 - poziom funkcjonowania wzrokowego i słuchowego, 
 - ocenę poziomu intelektualnego dziecka, 
 - wyposażenie elektroniczne, 
 - ocenę poziomu czytania i pisania (zdolność posługiwania się komputerem), 
 - przebyte terapie logopedyczne. 


Ważne jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie terapii i rehabilitacji ukierunkowanej 
na rozwijanie kompetencji językowej u dziecka!

Trzeba zachęcać dziecko do jego własnej aktywności, doświadczania, odkrywania, nazywania i do dzielenia się z innymi własnym życiem. Dziecko musi znaleźć się 
w sytuacji „braku”, by mieć okazję do upomnienia się o coś dlań ważnego.

Warunki dobrej komunikacji z osobą nie mówiącą:

 - umiejętne zadawanie pytań, 
 - aktywne uczestniczenie w odczytywaniu komunikatów, 
 - znajomość osoby – jej środowiska rodzinnego, szkolnego itd., 
 - budowanie atmosfery zaufania i akceptacji, 
 - cierpliwość i wytrwałość. 


Dziecko nie mówiące na lekcji musi mieć możliwość niewerbalnego porozumiewania się.

Skuteczna edukacja nie mówiących dzieci wymaga spełnienia kilku warunków:

dzieci muszą mieć stworzone możliwości uczestniczenia w aktywnościach składających się na planowane zajęcia, 
muszą mieć prawdziwy wpływ na to, co robią 
powinny być osobiście zaangażowane w poszczególne aktywności, 
podczas wszystkich zadań muszą mieć możliwość wyrażania opinii, uczuć, myśli a ich przekaz powinien być zrozumiany i honorowany w miarę możliwości. 


Wprowadzenie jakiejkolwiek wspomagającej lub alternatywnej metody komunikacji 

może przyczynić się do pobudzenia bądź poszerzenia umiejętności słownego porozumiewania się – a na pewno w żaden sposób jej nie ogranicza ani nie hamuje.



Systemy komunikacji stosowane w AAC:

- Makaton,

- Coghamo,

- Piktogramy,

- Bliss,

- PCS,

- folder osobisty (paszport komunikacyjny),

- język migowy,

- „znak na słowo”,

- metoda kalendarzowa.



Więcej na temat metod AAC – na stronie www.aac.org.pl